PORADNIK LOGOPEDYCZNY

 

Jak rozwija się mowa?

 

Mowa odgrywa niezwykle istotną rolę w życiu społecznym każdego człowieka. Dzięki rozumieniu mowy poznajemy otaczający nas świat, a umiejętność mówienia pozwala nam na wyrażanie własnych spostrzeżeń, pragnień, przeżyć czy uczuć.

Chociaż rozwój mowy jest uwarunkowany genetycznie, to mowa nie jest umiejętnością wrodzoną. Wykształcenie mowy zależy w równym stopniu od czynników biologicznych, jak i od warunków społecznych, tj. kontaktu ze środowiskiem, z innymi mówiącymi ludźmi.

Prawidłowy rozwój mowy jest bardzo ważny dla każdego dziecka, ponieważ stanowi on podstawę kształtowania się i rozwoju jego osobowości oraz ma ścisły związek z jego funkcjonowaniem społeczno-emocjonalnym. Ponadto, jeśli proces rozwoju mowy przebiega prawidłowo, prawidłowo przebiega również myślenie, gdyż oba te procesy ściśle się ze sobą łączą.

Rozwój mowy każdego dziecka trwa kilka lat i możemy podzielić go na cztery okresy (za: L. Kaczmarek 1982):

  • okres melodii – od 0 do 1 roku życia,
  • okres wyrazu – od 1 do 2 roku życia,
  • okres zdania – od 2 do 3 roku życia,
  • okres swoistej mowy dziecięcej – od 3 do 7 roku życia.

W świetle najnowszych badań bardzo istotnym dla rozwoju mowy pozostaje również tzw. etap przygotowawczy (zwany wstępnym, zerowym), przypadający na okres życia płodowego.

 

ETAP PRZYGOTOWAWCZY – obejmuje okres od 3 do 9 miesiąca ciąży;

W tym czasie u mającego przyjść na świat dziecka wykształcają się narządy mowy i rozpoczyna się ich funkcjonowanie.

Badania naukowe wykazały, że w 7 tygodniu życia płodowego mózg dziecka wysyła pierwsze impulsy, koordynujące funkcje niektórych organów oraz tworzą się pierwsze połączenia (synapsy).

W 3 miesiącu ukształtowane są już struny głosowe i od tego momentu dziecko zdolne jest do płaczu. Od tego czasu dziecko połyka również wody płodowe, staje się wrażliwe na smak i odczuwa uczucie głodu.

W 4 miesiącu swoją pracę rozpoczynają mięśnie fonacyjne i oddechowe, a w 5 -dziecko wyraźnie uwypukla i wysuwa wargi, ćwicząc w ten sposób odruch ssania.

Od 6 miesiąca płód odbiera silne dźwięki z zewnątrz i zaczyna reagować na bodźce akustyczne.

Już w życiu płodowym dziecko rejestruje w swojej pamięci słuchowej głos matki i przyswaja sobie cechy prozodyczne mowy (tj. intonację, akcent, przerwy między wyrazami).

Jak wynika z powyższego nauka mówienia nie rozpoczyna się w momencie, gdy dziecko wypowie pierwsze słowa, ale zdecydowanie wcześniej, w okresie życia płodowego. Niemowlęta potrafią zrozumieć co mówimy na długo przedtem zanim same zaczną wypowiadać słowa. Dlatego też należy rozmawiać ze swoim jeszcze nienarodzonym dzieckiem.


OKRES MELODII – trwa od urodzenia do 1 roku życia.

 Początkowo dziecko komunikuje się z otoczeniem za pomocą krzyku i płaczu, po których można rozpoznać jego potrzeby.

Krzyk jest ćwiczeniem narządu oddechowego, podczas którego można dostrzec krótki wdech i znacznie dłuższy, powolny wydech. Chociaż płacz jest odruchem bezwarunkowym, to uznawany jest za zaczątek mowy.

Około 2-3 miesiąca życia pojawia się odruch bezwarunkowy zwany głużeniem, występujący u wszystkich dzieci, nawet głuchych.

Jest to nieświadomy trening narządów artykulacyjnych, któremu towarzyszą nieskoordynowane ruchy kończyn i tułowia. W wyniku głużenia powstają dźwięki zbliżone do samogłosek i  spółgłosek,  można wyodrębnić nawet grupy samogłoskowe i spółgłoskowe.  Głużenie jest przygotowaniem do wydawania podstawowych   dźwięków mowy, ponieważ w mózgu dziecka powstają pierwsze skojarzenia między wydawanymi dźwiękami a odpowiadającymi im ruchami aparatu artykulacyjnego.

Około 6 miesiąca życia pojawia się odruch warunkowy – gaworzenie.

 Jest to czynność zamierzona, która polega na powtarzaniu i naśladowaniu dźwięków mowy. Na początku pojawiają się pierwsze sylaby (-ma, -ta, -ba, a później ma-ma, ta-ta, ba-ba, itp.), nastepnie dziecko zaczyna reagować na mowę, doskonale rozróżnia melodię   mowy, tj. na podniesiony ton reaguje płaczem, a na mowę cichą,   pieszczotliwą reaguje uśmiechem. Później dziecko zaczyna powtarzać własne i usłyszane słowa, zaczyna   kojarzyć wielokrotnie powtarzane dźwięki ze wskazywaniem odpowiedniej osoby lub przedmiotu. Pod koniec tego okresu dziecko zaczyna rozumieć co do niego  mówimy, spełnia proste polecenia, wypowiada proste wyrazy  (mama, tata, dada, baba, itp.)

Rozwój mowy w okresie melodii postępuje równolegle z rozwojem fizycznym. Fazie głużenia odpowiada umiejętność unoszenia głowy, gaworzeniu – umiejętność siadania, a pierwszym wyrazom – pozycja pionowa.

 

OKRES WYRAZU – trwa od 1 do 2 roku życia;

Dziecko rozumie znacznie więcej słów, wyrażeń i zdań, niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć;                                                 

               - używa większości samogłosek, np. a, o, u, i, e, y (oprócz nosowych ą i ę) oraz niektórych

                         spółgłosek, np. p, b, m, t, d, n, ś, czasem ć,

- trudniejsze spółgłoski zastępuje dla siebie łatwiejszymi o zbliżonym miejscu artykulacji 

  (substytucje), a grupy spółgłoskowe upraszcza,

- upraszcza wyrazy wymawiając tylko ich początek lub końcówkę,     np. mi – zamiast miś, da

   zamiast daj, olot – zamiast samolot,     ebek – zamiast chlebek, itp.,

- pojawiają się onomatopeje, np. hau-hau, ko-ko, mu-mu, itp.   

- często wyraz pełni funkcję zdania, 

- pod koniec tego okresu dziecko powinno używać od 200 do 500 wyrazów 


OKRES ZDANIA – trwa od 2 do 3 roku życia;

Następuje rozkwit mowy dziecka. Dziecko zaczyna budować zdania. Początkowo są to zdania proste, złożone z dwóch, trzech wyrazów a potem coraz dłuższe.

Pierwsze zdania są twierdzące, a następnie pojawiają się zdania pytające i rozkazujące.

Dziecko używa przede wszystkim rzeczowników i czasowników, które początkowo występują w formie bezokolicznika.

Na tym etapie dziecko zaczyna słuchowo różnicować prawidłową i nieprawidłową wymowę i od innych żąda wypowiedzi poprawnych, chociaż samo nie zawsze potrafi poprawnie wymawiać, np. dziecko zwraca uwagę „nie mówi się wlona, tylko wlona, pamiętaj!”.

Pod koniec tego okresu: 

-dziecko wymawia kolejne spółgłoski: w, f, k, g, ch, l, ć, ź, ń oraz ich zmiękczone warianty, 

- głoski: s, z, c, dz  i  sz, ż, cz, dż są zmiękczane, 

- głoskę r wymawia jako l (często też jako j -co jest nieprawidłowe) 

- zamiast f występuje często h  i odwrotnie, 

- upraszcza grupy spółgłoskowe (najczęściej na początku i w środku wyrazów), 

-  często brak jest wyraźnych końcówek w wypowiadanych wyrazach, 

- nadal zamienia głoski trudniejsze łatwiejszymi pod względem artykulacyjnym, 

- powinno używać od 800 do 1500 wyrazów


OKRES SWOISTEJ MOWY DZIECIĘCEJ – trwa od 3 do 7 roku życia;

Dziecko w tym okresie prowadzi już swobodne rozmowy i potrafi posługiwać się rozbudowanymi zdaniami.

Mowa w dalszym ciągu rozwija się pod względem artykulacyjnym, wzbogaca się zasób słownictwa.

Częstymi zjawiskami występującymi w wypowiedziach dziecka są:

 -         metateza – tj. przestawienie głosek lub sylab, np. komolotywa – zamiast lokomotywa, kordła – zamiast kołdra, itp. 

-         asymilacja – tj. upodobnienia głosek, np. bebek – zamiast chlebek, pam – zamiast pan, dobać – zamiast zobacz

-         kontaminacja – tj. budowanie z dwóch wyrazów jednego, np. zatelefonić – zamiast dwóch wyrazów telefon i dzwonić, pomasłować – zamiast posmarować masłem

-         neologizmy – tj. nowe określenia, np. puzlować – zamiast układać puzzle, stukan – zamiast dzięcioł, tryskawica – zamiast fontanna, itp. 

 

U dzieci 3-letnich znacząco wzrasta aktywność komunikacyjna, szczególnie charakterystyczne są: 

-         znaczna zmienność wymowy – wyrazy krótkie, o prostej strukturze, wymawiane są znacznie lepiej niż dłuższe, 

-         dziecko zaczyna odróżniać głoski syczące: s, z, c, dz od ich miękkich odpowiedników, tj. ś, ź, ć, dź

-         zamiana głosek f, v na głoski t, d lub n

-         zamiana głosek k, g, h na głoski t, d

-         uproszczenia grup spółgłoskowych

 

 Dziecko 4-letnie – potrafi mówić o przeszłości i przyszłości, zadaje mnóstwo    pytań, w jego wymowie: 

-        utrwalają się głoski syczące: s, z, c, dz – dziecko nie powinno już ich zamieniać na ś, ź, ć, dź

-         pojawia się głoska r – choć jej brak nie powinien jeszcze niepokoić, 

-         głoski szumiące: sz, ż, cz, dż bywają jeszcze zamieniane na s, z, c, dz lub ś, ź, ć, dź

-         grupy spółgłoskowe są upraszczane, chociaż postęp w porównaniu z poprzednim okresem jest znaczny

 

Dziecko 5-letnie – potrafi: 

-         budować wypowiedzi wielozdaniowe, poprawne gramatycznie, 

-         bezbłędnie powtórzyć głoski szumiące: sz, ż, cz, dż, choć w mowie potocznej bywają one jeszcze zastępowane przez: s, z, c, dz,

-         wymawiać poprawnie głoskę r – często dopiero się pojawia, 

-         wyjaśniać znaczenie słów, opisywać cechy przedmiotów i możliwości ich wykorzystania, 

-         wypowiedzi dziecka uwzględniają kolejność zdarzeń i zależności przyczynowo-skutkowe, 

-         dziecko chętnie poprawia innych i samego siebie, szukając prawidłowego brzmienia wyrazu,

 

Dziecko 6, 7-letnie – powinno:

 -         prawidłowo wymawiać wszystkie głoski,

 -         umieć porównywać (odnajdywać różnice i podobieństwa) oraz klasyfikować przedmioty pod względem wielkości, kształtu, koloru, ciężaru, funkcji użytkowej,

 -         wyodrębniać głoski na początku, na końcu i w środku wyrazów,

 -         samodzielnie podawać wyrazy rozpoczynające się daną głoską,

 -         wyklaskiwać ilość sylab w wyrazie,

 -         określać położenie przedmiotu względem otoczenia (nad, pod, obok, między, w) oraz określać kierunek (do tyłu, w bok, itd.)

 -         pod koniec tego okresu dziecko używa od 3500 do 7000 wyrazów (w zależności od środowiska wychowawczego).


 Jak wynika z powyższego mówienie jest złożoną umiejętnością, której trzeba się uczyć i którą trzeba doskonalić.

Osiąganie kolejnych etapów w procesie rozwoju mowy zależy od wielu czynników, tj. od:

-         ogólnej sprawności narządów mowy,

-         poziomu percepcji słuchowej, w skład której wchodzą: słuch fizjologiczny, słuch fonematyczny, pamięć słuchowa, umiejętność kojarzenia,

-         rozwoju umysłowego,

-         rozwoju motorycznego,

-         poziomu funkcji spostrzeżeniowych,

-         pamięci,

-         uwagi,

-         rozwoju emocjonalnego,

-         warunków środowiskowych.

Każde dziecko rozwija się we własnym tempie i niewielkie opóźnienia w stosunku do przedstawionych wyżej okresów nie powinny niepokoić (uznaje się, że opóźnienia w pojawianiu się poszczególnych etapów rozwoju mowy nie powinny przekraczać 6 miesięcy).




ĆWICZENIA PO USUNIĘCIU TRZECIEGO MIGDAŁA.


Usunięcie trzeciego migdałka likwiduje przyczynę choroby, ale nie usuwa jej skutków. Wieloletni nawyk sprawia, że dziecko w dalszym ciągu: ma otwartą buzię, oddycha ustami, wysuwa język między zęby, mówi wadliwie, niezrozumiale, nieestetycznie.

 

Proponuję następujący zestaw ćwiczeń:

1. Ćwiczenia oddechowe przy mocno zaciśniętych zębach trzonowych i zamkniętych ustach -    

    celem tych ćwiczeń jest zlikwidowanie nosowania i nauczenie oddychania nosem:

a)      równomierny wdech i wydech nosem:

- zaczynamy od 3 wdechów i wydechów i robimy przerwę (powtarzamy 5 razy),

- potem zwiększamy do 4 (5, 6, 7, 8, 9, 10) oddechów (powtarzamy 5 razy).

 

 Pomocne przy tych ćwiczeniach będzie przytrzymywanie ustami paska papieru. Można również kupić w aptece lub sklepie medycznym  płytkę przedsionkową (nie jest droga) a wygląda tak jak na obrazku poniżej; dodatkowo można wykonywać ćwiczenie warg z użyciem tej płytki, które opiszę później.

 

b)      wydłużamy fazę wydechową:

- nabieramy powietrze nosem, usta zamknięte i w czasie wydechu mruczymy długo (jak miś : mmmmmmmmm) tj. mówimy spółgłoskę m  (Uwaga! Proszę nie dodawać samogłoski y aby nie powstawało mymymy); można mierzyć czas mruczenia na jednym wydechu i zapisywać rekordy.

 

2. Ćwiczenia warg - celem tych ćwiczeń jest wzmocnienie mięśni warg, nauczenie zamykania ust i zaciskania zębów trzonowych w czasie spoczynku oraz zlikwidowanie nawyku otwartej buzi:

 

a)      bardzo mocno zaciskamy zęby trzonowe i usta, potem zwalniamy napięcie warg, powracamy do  

stanu spoczynku (Uwaga! Nie otwieramy ust) – powtarzamy 10 razy;

 

b)      nakładamy wargę górną na dolną i powracamy do stanu spoczynku – powtarzamy 10 razy;

 

c)      nakładamy wargę dolną na górną i powracamy do stanu spoczynku – powtarzamy 10 razy;

 

d)     ćwiczenia b) i c) wykonujemy na zmianę – powtarzamy 10 razy;

 

e)      ćwiczenia z płytką przedsionkową (wspomnianą powyżej) - wsuwamy ją pod wargi dziecka, wargi obejmują ją – zęby są mocno zaciśnięte, następnie rodzic lekko pociąga za kółko tak, aby płytka nie wypadła – powtarzamy 10 razy; powinien być lekko wyczuwalny opór.

 

3. Ćwiczenia języka - celem tych ćwiczeń jest spionizowanie języka przez cofnięcie go od zębów:

 

a)      przesuwamy czubkiem języka od wałka dziąsłowego za górnymi zębami po szwie             

 

      podniebnym w głąb jamy ustnej i opuszczamy język („język zagląda do gardła”) –  powtarzamy 10 razy;

 

b)      rozcieramy językiem pokarm po podniebieniu – np. miód, masło orzechowe, gotowane ziemniaki, serek topiony, dżem, nutellę, itp.;

 

c)      przytrzymujemy językiem przy podniebieniu rodzynkę, drażetkę, cukierka tic-tac, kostkę czekolady, opłatek, wafelek – widać naciągnięte wędzidełko podjęzykowe – powtarzamy 10 razy.





KSZTAŁCENIE MOTORYKI MAŁEJ.

Objaśnienie:

W korze mózgowej ośrodki odpowiedzialne za drobne ruchy ręki ( motoryka mała ) znajdują się obok ośrodków korowych odpowiedzialnych za wykonywanie ruchów artykulacyjnych.

 

Stąd bardzo ważne w terapii logopedycznej jest usprawnienie motoryki palców i dłoni, gdyż możemy dodatnio wpłynąć na poprawę precyzji ruchów artykulacyjnych języka, warg, podniebienia, żuchwy

Zalecane ćwiczenia do wykonywania w domu w czasie wolnym:

1. Darcie starej gazety, formowanie jej, ugniatanie z niej kulek i np. wrzucanie do kosza, zawody kto rzuci dalej, kto uformuje więcej kul w ciągu 1 minuty itp.

2. Nawlekanie na nitkę makaronu, guzików, korali.

3. Wydzieranie z papieru palcami większych elementów i układanie z nich obrazka.

4. Ugniatanie masy plastycznej (ciastoliny, plasteliny, masy solnej, itp.) i lepienie z niej dowolnych kształtów.

5. Przebieranie palcami do oddzielnych miseczek pomieszanych razem ziaren fasoli, grochu, soczewicy.

6. Wypełnianie dużych konturów plasteliną, ozdabianie ich nasionami.

7. Rysowanie kredą na asfalcie, patykiem na piasku.

8. Dziecko wkłada do miski z wodą kartkę, delikatnie ją wyciska. Rozprostowuje na podkładce i maluje akwarelami w różnych kolorach, obserwuje rozlewające się plamy.

9. Makaron w różnych kształtach dziecko maluje farbkami, po wyschnięciu nawleka na wstążkę i tworzy naszyjniki, bransoletki, korale, itp.




OGROMNE ZNACZENIE RACZKOWANIA DLA ROZWOJU DZIECKA.


Raczkowanie jest niezwykle ważne dla prawidłowego rozwoju psychomotorycznego dziecka. Polega ono na wykonywaniu tzw. ruchów naprzemiennych (prawa rączka - lewa nóżka i na odwrót), które wzmacniają kręgosłup i mięśnie całego ciała. Dlatego dzieci, które długo raczkowały zazwyczaj mają proste nóżki i prawidłowo ustawione stopy.

Jednak najważniejszą zaletę raczkowania stanowi fakt, iż jest ono niezastąpionym treningiem dla mózgu dziecka. Wykonywanie ruchów naprzemiennych prowadzi do tworzenia się połączeń nerwowych między lewą (logiczną) i prawą (twórczą) półkulą mózgu. Te z kolei umożliwiają współpracę półkul, która warunkuje prawidłowy rozwój, a w przyszłości umiejętność poprawnego pisania, czytania, czy liczenia. Dobra komunikacja międzypółkulowa ma ogromny wpływ na prawidłowe kształtowanie się sfery słuchowo-językowej. Informacje opracowane przez każdą z półkul powinny być przekazywane i łączone ze sobą. Dlatego też niezwykle ważne są ćwiczenia, które właśnie integrują funkcje obu półkul mózgowych.

Najskuteczniejszymi są ruchy naprzemienne, które wykorzystuje w swojej metodzie dr Paul Dennison.

Przykładowe ćwiczenia – na początku wykonujemy je w dowolnym tempie, stopniowo wprowadzamy stały rytm (za pomocą wystukiwania, klaskania, tupania, itp.)


         - dotykanie na zmianę prawą ręką lewego kolana i odwrotnie lewą ręką  prawego kolana (w

            pozycji siedzącej lub stojącej),

         - dotykanie prawym łokciem lewego kolana i odwrotnie (w pozycjistojącej lub siedzącej),

         - chwytanie prawą dłonią lewej pięty i odwrotnie (w pozycji stojącej),

         - klepanie prawą dłonią lewej pięty i odwrotnie (w pozycji stojącej),

         - klepnięcia prawą ręką w lewy pośladek i odwrotnie (w pozycji stojącej),

         - w pozycji „ na czworakach” prostowanie prawej ręki i lewej nogi i odwrotnie,

         - w leżeniu na plecach unoszenie prawej ręki i lewej nogi i odwrotnie,

         - zabawa w „ orły na śniegu”,

         - wyciąganie na przemian, na boki, prawej ręki i lewej nogi, i odwrotnie (w pozycji stojącej lub

            leżącej),
        - przeskakiwanie z nogi na nogę w różnym tempie,

         - maszerowanie połączone z ruchami rąk.

 

 

 

 

Kilka słów o istocie logopedii.

Logopedia to nauka, która zajmuje się kształtowaniem prawidłowej mowy już od narodzin, usuwaniem wszelkich zaburzeń i wad, które powstają   w trakcie rozwoju oraz nauczaniem mowy w przypadku jej utraty lub braku.

Kim zatem jest logopeda?

 Panuje dość powszechny stereotyp, iż logopeda to pani (ewentualnie pan), siedząca w gabinecie z dużym lustrem i demonstrująca przeróżne ćwiczenia narządów artykulacyjnych dzieciom w wieku przedszkolnym lub wczesnoszkolnym. To prawda, ale to jeszcze nie wszystko. W rzeczywistości pole działania terapeuty-logopedy jest znacznie szersze.

Logopeda pomoże ci gdy:

         -  jesteś rodzicem niemowlaka – wówczas wyjaśni ci jak możesz wspierać

            rozwój mowy i artykulatorów swojego malca, doradzi stymulujące 

            zabawy, nauczy masażu twarzy, czy też pomoże przy zaburzeniach

            odruchu ssania i połykania,

         -  twoje dziecko ma dysleksję – logopeda pomoże w pokonaniu trudności

             w nauce czytania i pisania,

      -  dużo pracujesz głosem i po przepracowanym dniu męczy cię chrypka lub

            tracisz głos – logopeda nauczy cię prawidłowo posługiwać się głosem           

            i pokaże ci ćwiczenia emisji głosu,

        -  masz kłopoty z płynnością mówienia lub się jąkasz – logopeda nauczy

            cię technik relaksacyjnych, wizualizacyjnych i doradzi odpowiednie  

            metody terapii,

         - bierzesz udział w konkursach recytatorskich – logopeda pomoże ci

            wyćwiczyć dykcję oraz nauczy cię prawidłowo operować oddechem,

         - ktoś z twoich bliskich miał wylew i ma problemy z prawidłową

            wymową, z komunikacją lub zdiagnozowano u niego afazję – logopeda

            pomoże mu odzyskać utraconą sprawność w zakresie mowy,

        -  na skutek choroby nowotworowej usunięto ci krtań – logopeda nauczy

           cię mowy zastępczej byś mógł się bez przeszkód komunikować   

           z otoczeniem.

Jak wynika z powyższego logopeda pracuje z osobami w każdym wieku. Niezależnie od tego, ile masz lat, może okazać się, że spotkania  z logopedą są ci potrzebne. Dlatego też jeśli ty lub ktoś z twoich bliskich macie jakikolwiek problem z mową lub komunikacją, trzeba się do niego zwrócić.

  Szczególny charakter ma praca logopedy w szkole. Dotyczy ona dzieci i młodzieży. Logopeda pracując w szkole nie tylko pomaga usuwać wady wymowy, ale również prowadzi działania na rzecz szeroko rozumianej profilaktyki.

 Na koniec chciałabym podkreślić, iż praca logopedyczna jest często wieloletnim, mozolnym procesem, ale jej efekty potrafią być zadziwiające i dają ogromną satysfakcję zarówno ćwiczącemu, jego rodzicom, jak i samemu logopedzie.


 

 

 

ĆWICZENIA PRAWIDŁOWEGO POŁYKANIA

Połykanie jest niezwykle ważną umiejętnością, umożliwiającą nam odżywianie. Pojawia się bardzo wcześnie w rozwoju, ponieważ już płód w łonie matki połyka wody płodowe.

Po urodzeniu do ok. 3 roku życia, czyli do pojawienia się zębów mlecznych, dziecko połyka w sposób niemowlęcy, nazywany infantylnym, z językiem ułożonym płasko na dnie jamy ustnej i związane jest to ze ssaniem pokarmu.

Po wyrośnięciu zębów mlecznych sposób połykania powinien się zmienić na dojrzały, tzn. podczas połykania koniec języka powinien opierać się o przednią część podniebienia. Stwarza to warunki do poprawnej artykulacji głosek przedniojęzykowych, które pojawiają się w tym okresie.

Ponadto prawidłowe połykanie powinno być dobrze opanowane do rozpoczęcia wymiany zębów mlecznych na stałe, aby nie prowokować języka do wciskania się w szpary powstające przy wypadaniu zębów mlecznych i nie powodować seplenienia międzyzębowego.

ETAP I

  1. Nauka unoszenia języka za górne zęby (kilkanaście razy dziennie, przed lustrem, przez 2-3 minuty):

- dotykamy palcem lub zimną łyżeczką podniebienia dziecka (tuż za górnymi zębami)  

   nazywając je zaczarowanym miejscem, w którym język powinien przebywać, gdy  

   mamy zamkniętą buzię;

 

- dziecko przytrzymuje czubkiem języka przy podniebieniu (na wałku dziąsłowym za 

   górnymi zębami) rodzynkę, pastylkę pudrową, cukierek typu  halls (z wgłębieniem

   w środku), cukierek typu  tic-tac itp.;

 

-  dziecko zlizuje nutellę, mleko w proszku itp. z podniebienia przy szeroko otwartych

   ustach;

 

- ćw.  młotek - wbijamy gwoździe w ścianę - spróbuj zamienić język w młotek i

   uderzaj o dziąsła tuż za górnymi zębami, naśladując wbijanie gwoździa;

 

- ćw. żyrafa – żyrafa ma długą szyję i wyciąga mocno szyję do góry - otwórz szeroko

   usta i spróbuj wyciągnąć język do góry, najdalej jak potrafisz;

 

- ćw. słoń – słoń ma długą trąbę i potrafi nią wszędzie dosięgnąć - ciekawe czy

   potrafisz dosięgnąć językiem do ostatniego zęba na górze i na dole, z prawej i lewej

   strony.

 

 

ETAP II ( jeżeli dziecko potrafi zawsze wskazać "zaczarowane miejsce")

  1. Połykanie śliny.

Mówimy do dziecka: Połóż język w zaczarowanym miejscu (za górnymi zębami). Trzymaj go tam przez cały czas, zamknij zęby, uśmiechnij się szeroko i połknij ślinę.

Połykaniu nie może towarzyszyć napięcie warg, które nie powinny stawiać oporu przy ich rozchyleniu. Aby sprawdzić czy połykanie przebiega prawidłowo należy przytrzymać prawą ręką głowę dziecka od tyłu, dwoma palcami lewej ręki rozchyla się wargi a kciuk układa się na krtani, polecając uniesienie języka do podniebienia.

Połykanie z językiem uniesionym do podniebienia i bez towarzyszącego napięcia warg jest dowodem opanowania przez ćwiczącego tego etapu i pozwala przejść do następnego.

 

ETAP III

  1. Połykanie płynów.

Ćwiczenia stosujemy kilkakrotnie w ciągu dnia (w sumie przez 20 - 30 minut).

Picie płynów odbywa się porcjami. Dziecko bierze do ust niewielki łyk. Wcześniej prosimy, żeby poczekało na hasło "połykamy". Polecamy, aby uniosło język do góry, zamknęło zęby, rozchyliło wargi i dopiero teraz połknęło płyn.


 

 

KRÓTKO  O JĄKANIU.

 

Jąkanie to bardzo złożone zaburzenie tempa, rytmu i intonacji wypowiedzi werbalnej. Charakteryzuje się zaburzeniami funkcji i koordynacji trzech układów ruchowych, biorących udział w mówieniu, tj. oddechowego, fonacyjnego i artykulacyjnego. Efektem tych zaburzeń jest mowa pełna zawahań, przerw, powtórzeń, przeciągania głosek, której towarzyszy wzmożone napięcie mięśniowe, a z czasem pojawiają się nagłe ruchy, tzw. współruchy.

Jąkanie zakłóca nie tylko komunikacyjną funkcję wypowiedzi, ale również prowadzi do nieprawidłowości w funkcjonowaniu układu wegetatywnego i powstawania niepożądanych cech osobowości.

Stąd też u jąkających się dzieci często obserwuje się takie cechy jak:

       - emocjonalna nadwrażliwość,

       - pobudliwość nerwowa,

       - apatia,

       - duży poziom lęku,

       - zmienność uwagi,

       - zmienność nastroju,

       - trudności z panowaniem nad sobą,

       - mniejsza dojrzałość emocjonalna,

       - osłabienie woli i pamięci,

       - poczucie niedocenienia i pokrzywdzenia,

       - rezygnacja,

       - poczucie poniżenia,

       - zamknięcie w sobie.

Ze względu na złożoność tego zaburzenia wielu rodziców oraz nauczycieli nie wie jak postępować z dzieckiem jąkającym się.

Aby móc pomóc dziecku, by miało zaufanie do swojego mówienia mimo niepłynności, a nie tylko, aby mówiło płynnie należy przestrzegać następujących zasad:

 

JAK REAGOWAĆ, GDY DZIECKO SIĘ JĄKA:

1. Nie mów do dziecka: nie jąkaj się.

Gdyby mogło, nie jąkałoby się. Takie mówienie tylkopowiększa zakłopotanie, gdyż dziecko nie wie, jak zrobić, abysię nie jąkać.

 

2. Nie strasz, nie bądź rozdrażniony i niecierpliwy, jeśli dziecko staje się coraz bardziej zaniepokojone i napięcie powiększa się.

Będzie wtedy mówiło gorzej i nie znajdzie sposobu, abytego uniknąć.


3. Nie mów za dziecko i nie odpowiadaj za nie na pytania.

To powiększa tylko niepewność, powoduje zawstydzenie itrudności, gdy w końcu musi samo mówić.

 

4. Nie polecaj dziecku, aby powtórzyło, mówiło wolniej, pomyślało zanim powie lub też wzięło większy oddech.

To wszystko powiększa zaburzenia i wkracza wspontaniczność mówienia, kierując uwagę na to, jak sięmówi, zamiast co się mówi.


5. Reaguj tak samo wtedy, gdy dziecko się jąka i gdy mówi gładko.

        Reaguj na to co mówi, a nie jak mówi.

 

6. Jeśli dziecko spieszy się mówiąc, jest nadmiernie podniecone i napięte można powiedzieć: „uspokój się, mamy przecież dużo czasu”.

To zupełnie co innego niż: „Mów wolniej” lub „Powiedz spokojnie”, ponieważ nie zwracamy uwagi bezpośrednio na     akt mówienia. Mówimy tylko, że dziecko się spieszy, że jest podniecone.

7. Nie podkreślaj faktu, że dziecko mówi gładko.

To może wywołać wrażenie, że kochamy je tylko wtedy, gdy   mówi gładko, że mówienie płynne jest lepsze niż jąkanie,    Konsekwencją może być walka o płynność mówienia i wytwarzanie się odczucia, że otoczenie inaczej traktuje dziecko wtedy, gdy ono mówi płynnie, a inaczej, gdy się jąka.

 

Opracowała: Ewa Kraska-Raczyńska

 


 

„Dotykam, więc mówię”

 

Dotyk jest najważniejszym zmysłem, w życiu płodowym rozwija się jako pierwszy. Podczas porodu również odgrywa nadrzędną rolę. U noworodka jest najlepiej rozwiniętym zmysłem, stanowi narzędzie komunikacji między dzieckiem, rodzicami i otoczeniem. Dziecko po urodzeniu potrzebuje przede wszystkim dotyku, który wycisza, zapewnia poczucie bezpieczeństwa, łagodzi napięcie i stres. Zmysł dotyku pozwala noworodkowi doświadczać świata. Najbardziej wyczulone na bodźce są dłonie              i rejony twarzy, szczególnie usta.

U człowieka receptory dotyku w największym zagęszczeniu występują na opuszkach palców, wargach    i w jamie ustnej. Informacja czuciowa przekazywana jest do ośrodkowego układu nerwowego za pomocą dróg czuciowych. Dlatego też dziecko „bada” otoczenie wkładając dłonie i różne przedmioty do buzi.

Dotyk to źródło informacji dla kształtowania się schematu ciała, planowania motorycznego, języka, uczenia się, dominacji wzrokowej, bezpieczeństwa emocjonalnego oraz umiejętności społecznych.

Około 6 miesiąca życia mały człowiek nie tylko kieruje przedmioty do ust, ale także rozpoczyna etap rozwijania umiejętności koordynacji wzrokowo-ruchowej, zdolności do współpracy ruchów gałek ocznych z ruchami ciała, szczególnie dłoni i rąk. Umiejętność ta nie jest wrodzona – mózg musi się jej „nauczyć”.

Prawidłowa koordynacja wzrokowo-ruchowa natomiast jest konieczna do opanowania wielu czynności     i umiejętności, m.in. pisania, rysowania, posługiwania się i manipulowania sztućcami oraz innymi przedmiotami.

Dotyk pełni kluczową funkcję w kształtowaniu się umiejętności percepcyjno-motorycznych. Na ich podstawie rozwija się mowa, zarówno czynna, jak i bierna. Dlatego też jest niezwykle istotny w procesie nabywania mowy przez dziecko.

 

Najczęstsze objawy nieprawidłowości w zakresie systemu dotykowego to:

 

- nadwrażliwość dotykowa rejonów twarzy,

 

- niechęć do strzyżenia i/lub mycia włosów oraz czesania,

 

- niechęć do mycia zębów i rąk,

 

- brak akceptacji kontaktu fizycznego z inną osobą – dziecko woli samo dotykać, niż być dotykane,

 

- noszenie wybranych ubrań, wykonanych z określonych materiałów, najczęściej bez kieszeni, zamków,

   guzików, ściągaczy, metek,

 

- niechęć do zmiany ubrania, zwłaszcza kiedy następuje inna pora roku,

 

- unikanie chodzenia boso,

 

- niechęć do smarowania twarzy kremem, zabaw piaskiem, plasteliną, farbami lub klejem.

 

ŹRÓDŁO: FORUM LOGOPEDY - nr 20/2017 r.




ROLA ZABAW SŁOWNYCH W PRAWIDŁOWYM
ROZWOJU DZIECKA


Dla dorosłego człowieka posługiwanie się słowami jest
czynnością oczywistą  –  chyba mało kto zastanawia się nad tym, jak
bardzo jest ona przydatna w życiu i w jakim stopniu poziom umiejętności
językowych determinuje ludzkie możliwości i wpływa na postrzega nie
świata.
Warto pamiętać jednak, że dziecko startuje od zera i aby poznać
150 tysięcy wyrazów, które rozumie wykształcony człowiek, potrzebuje
wielu lat treningu.
Jeżeli chcemy pomóc dziecku osiągnąć wysoką sprawność
językową, powinniśmy:
często rozmawiać z dzieckiem,
wspólnie czytać,
wykorzystywać w zabawie gry i ćwiczenia językowe.
Dzięki  temu  dziecko nie tylko rozwinie pamięć i logiczne myślenie, ale też
stanie się bardziej kreatywne, nauczy się wyrażać swoje uczucia oraz
osiągnie wyższy poziom samokontroli i samooceny.
PRZYKŁADY ĆWICZEŃ I GIER JĘZYKOWYCH:
wzbogacanie słownictwa:
- rozwiązywanie krzyżówek,
- tworzenie anagramów i magicznych kwadratów ze słów,
- tworzenie zestawów wyrazów zawierających jedynie litery ze słowa
podstawowego (np. KOT, MOTYL, OKO utworzone z liter słowa
LOKOMOTYWA),
- wyszukiwanie słów zaczynających się na określoną sylabę lub
ukrytych w innych wyrazach,
- podawanie antonimów, synonimów do wyrazów,
przyswajanie zasad języka:
- prawidłową odmianę wyrazów można ćwiczyć m.in. podczas zabaw
polegających na wymienianiu czynności pasujących do wskazanych
przedmiotów (np. żelazkiem – prasujemy, farbami – malujemy),
- gra w „Wisielca”
uczenie uważnego słuchania i obserwacji:
- zabawa w odnajdywanie ukrytego przedmiotu na podstawie
wskazówek (np. zrób dwa kroki w lewo, cofnij się o trzy długości
stopy, skręć w prawo),
- zabawa w odszukiwanie kolorów ukrytych w zdaniach (np. żółtego i
zielonego w zdaniu – kurczak zgubił się w wysokiej trawie),
- rysowanie przez dziecko obrazków na podstawie szczegółowego
opisu podanego przez rodzica lub szarady polegające na
odgadywaniu tytułów filmów czy książek na podstawie pantomimy.
ćwiczenie pamięci i koncentracji:
- zabawy, które odwołują się do jakiś ciekawych opowieści lub
znanych utworów, np. można zacząć opowiadać dziecku
interesującą historię i poprosić je, aby reagowało jakimś znakiem,
gdy zostaną w niej powtórzone te same słowa lub specjalnie
przerywać recytację wiersza i czekać aż dziecko samo
podpowie kolejne wersy,
-  gra „Alfabet na minutę”, w której należy rozmawiać w taki sposób,
by pytania i odpowiedzi na zadany temat zaczynały się na kolejne
litery alfabetu (np. 1. „Alicja w Krainie Czarów” to moja ulubiona
książka, 2. Bardziej lubię cykl o Muminkach, 1. Ciekawa jestem,
którą część lubisz najbardziej, 2. Dolinę Muminków w listopadzie),
- gra „Spakowałem torbę”, w której gracze do zdania „Spakowałem
torbę i włożyłem do niej…” dodają przedmioty na kolejne litery
alfabetu (np. 1. Włożyłem ananasy, 2. Włożyłem ananasy i baton,
1. Włożyłem ananasy, baton i cukierek).
porządkowanie wiedzy o świecie:
- zabawa w podawanie nazw rekwizytów związanych z danym
zawodem (np. lekarz: fartuch, recepta, lek, termometr, stetoskop),
- zabawa w nazywanie dźwięków wydawanych przez zwierzęta (np.
miauczenie kota, wycie wilka)
- zabawa w znajdywanie odpowiednich słów na określenie wybranych
przedmiotów (np. kamień – twardy, mleko – białe),
- gra polegająca na poszukiwaniu słów nadrzędnych w stosunku do
podanych (np. szafa, fotel, krzesło, kanapa – MEBEL),
- gra „Guggenheim”, w której gracze wybierają ze słownika losowe
słowo, a następnie na jego kolejne litery wymyślają słowa w podziale
na kategorie np. państwa, miasta, zawody, pojazd, zwierzęta,
rośliny (np. do słowa KUBEK – Kuba, Ustka, barka, emu, konwalia).
rozwijanie myślenia logicznego:
- wyszukiwanie w grupie słów niepasujących do pozostałych lub
zabawa w 20 pytań polegająca na  odgadywaniu obiektu, o którym
myśli druga osoba za pomocą kolejnych pytań sformułowanych
w taki sposób, aby można było na nie odpowiedzieć jedynie TAK lub
NIE,
- gra, w której zadaniem jest odgadnięcie słowa, o którym wiadomo
tylko tyle, że rymuje się z innym wyrazem. Próbując je znaleźć
trzeba zadawać pytania zawierające synonimy proponowanego
rozwiązania (np. słowo-zagadka rymuje się ze słowem leszcz –
P: Czy to są opady, O: Tak, to deszcz).
rozbudzanie inwencji twórczej:
- wspólne wymyślanie zagadek, akrostychów lub rymowanek,
- zabawa w wymyślanie nazw ulic lub nazwisk od wybranych
słodyczy, roślin lub zabawek (np. ulica Truskawkowego Dropsa,
pani Tulipanowska),
- gra polegająca na wymyślaniu zdań, w których każde słowo zaczyna
się na tę samą literę (np. Krzyś kupił koleżance Kasi kolorowe
kredki),
- samodzielne wymyślanie przez dziecko zagadek.
POWODZENIA!!! 

 

WPŁYW WAD POSTAWY NA WADY WYMOWY (08.10.2018 r.)

1.   Udowodniono naukowo wpływ wad postawy i wad zgryzu na powstawanie wad wymowy i odwrotnie.

 

2.   Prawidłowa postawa jest stanem warunkującym właściwe napięcie w odpowiednich grupach mięśni, co decyduje o ogólnym zrównoważeniu ciała.

 

3.   Każde odchylenie od linii środka ciała powoduje zmianę napięcia mięśniowego w całych grupach czynnościowych.

 

4.   Nieprawidłowa pozycja obręczy biodrowej ma wpływ na ustawienie żuchwy i może doprowadzić do zaburzeń fonetyczno-artykulacyjnych.

 

5.   Zaburzenie równowagi ciała i nadmierne obciążenie konstrukcji prowadzi do licznych kompensacji – organizm poszukuje nowej, pogiętej i wyczerpującej równowagi.

 

6.   Nieprawidłowa postawa ciała np. podczas siedzenia, tj. plecy w pozycji siedzącej są okrągłe, głowa wciśnięta w ramiona, ramiona są pochylone do przodu, stopy okręcone wokół nóg krzesła, tylko końce palców dotykają podłogi – powoduje nieprawidłową pozycję języka oraz niepoprawne układanie warg – rozchylone usta.

 

7.   Prawidłowe ustawienie języka w jamie ustnej, a co za tym idzie – prawidłowa artykulacja są współzależne od mięśni regulujących obręcz biodrową, obręcz barkową oraz ustawienie stawów żuchwowo-skroniowych.

 

8.   U dziecka ssącego kciuk powstaje zgryz otwarty przedni. To przyczynia się do powstawania kompensacji podczas połykania. Konsekwencją tego mechanizmu jest sztywność dna jamy ustnej, cofnięcie żuchwy, zmniejszenie aktywności górnej wargi, deformacja podniebienia oraz anomalie ustawienia zębów.

 

9.   Przerośnięte migdałki podniebienne mogą wywoływać i utrwalać połykanie z wypychaniem języka do przodu, co z kolei prowadzi do wadliwego wypchnięcia zębów do przodu i  wady zgryzu.


Dzieci z zaburzonym odruchem ssania karmione butelką mają najczęściej zdiagnozowaną asymetrię złożeniową, nieprawidłowości w napięciu obręczy barkowej oraz obniżone napięcie mięśni brzucha, a na dalszym etapie rozwoju pojawiają się zaburzenia toru oddechowego – rozchylone usta, słaba pionizacja języka lub jej brak, niedojrzałe połykanie. 

 

ŹRÓDŁO: Forum logopedy (VII/VIII 2016 r.)

WPŁYW WAD POSTAWY NA WADY WYMOWY 1. Udowodniono naukowo wpływ wad postawy i wad zgryzu na powstawanie wad wymowy i odwrotnie. 2. Prawidłowa postawa jest stanem warunkującym właściwe napięcie w odpowiednich grupach mięśni, co decyduje o ogólnym zrównoważeniu ciała. 3. Każde odchylenie od linii środka ciała powoduje zmianę napięcia mięśniowego w całych grupach czynnościowych. 4. Nieprawidłowa pozycja obręczy biodrowej ma wpływ na ustawienie żuchwy i może doprowadzić do zaburzeń fonetycznoartykulacyjnych. 5. Zaburzenie równowagi ciała i nadmierne obciążenie konstrukcji prowadzi do licznych kompensacji – organizm poszukuje nowej, pogiętej i wyczerpującej równowagi. 6. Nieprawidłowa postawa ciała np. podczas siedzenia, tj. plecy w pozycji siedzącej są okrągłe, głowa wciśnięta w ramiona, ramiona są pochylone do przodu, stopy okręcone wokół nóg krzesła, tylko końce palców dotykają podłogi – powoduje nieprawidłową pozycję języka oraz niepoprawne układanie warg – rozchylone usta. 7. Prawidłowe ustawienie języka w jamie ustnej, a co za tym idzie – prawidłowa artykulacja są współzależne od mięśni regulujących obręcz biodrową, obręcz barkową oraz ustawienie stawów żuchwowo-skroniowych. 8. U dziecka ssącego kciuk powstaje zgryz otwarty przedni. To przyczynia się do powstawania kompensacji podczas połykania. Konsekwencją tego mechanizmu jest sztywność dna jamy ustnej, cofnięcie żuchwy, zmniejszenie aktywności górnej wargi, deformacja podniebienia oraz anomalie ustawienia zębów. 9. Przerośnięte migdałki podniebienne mogą wywoływać i utrwalać połykanie z wypychaniem języka do przodu, co z kolei prowadzi do wadliwego wypchnięcia zębów do przodu i wady zgryzu. 10. Dzieci z zaburzonym odruchem ssania karmione butelką mają najczęściej zdiagnozowaną asymetrię złożeniową, nieprawidłowości w napięciu obręczy barkowej oraz obniżone napięcie mięśni brzucha, a na dalszym etapie rozwoju pojawiają się zaburzenia toru oddechowego – rozchylone usta, słaba pionizacja języka lub jej brak, niedojrzałe połykanie. ŹRÓDŁO: Forum logopedy (VII/VIII 2016 r.)